Z dniem 1 stycznia 2010 r. weszły w życie ważne dla przedsiębiorców zmiany w ustawie o podatku od towarów i usług wprowadzone ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 195, poz. 1504).

Najważniejsze zmiany znowelizowanej ustawy obowiązujące od 1 stycznia 2010 r. :

1. Miejsce świadczenia usług – zasady ogólne.

Dotychczas, zgodnie z zasadą ogólną, miejscem świadczenia usług w transakcjach między podatnikami VAT jest miejsce siedziby usługodawcy, a w przypadku posiadania stałego miejsca prowadzenia działalności, z którego świadczy usługi – to miejsce, w przypadku braku siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności – miejsce stałego zamieszkania.

Po zmianie, co do zasady wyrażonej w art. 28 b znowelizowanej ustawy o podatku od towarów i usług, będzie to miejsce w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania.

Zmiana zasady ogólnej nie dotyczy sytuacji, gdy usługi świadczone na rzecz podatnika są przeznaczone do jego osobistego użytku lub użytku jego personelu. W takim przypadku będzie to, co do zasady, miejsce siedziby usługodawcy.

2. Zasada ogólna o miejscu opodatkowania w państwie siedziby usługobiorcy nie ma zastosowania do (ustawa przewiduje odmienną regulację w zakresie miejsca świadczenia usług – a co za tym idzie, nie przenosi automatycznie zobowiązania do rozliczenia VAT przez polskiego podatnika):

• art. 28 e (świadczenie usług związane z nieruchomościami),
• art. 28f ust. 1 (świadczenie usług transportu pasażerów),
• art. 28g ust. 1 (świadczenie usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe itp.),
• art. 28i (świadczenie usług restauracyjnych i cateringowych),
• art. 28j (świadczenie usług krótkotrwałego wynajmu środków transportu),
• art. 28n (świadczenie usług turystyki).

W odniesieniu do transakcji między podatnikiem a podmiotem niebędącym podatnikiem, nadal obowiązuje dotychczasowa zasada, czyli w opodatkowanie w miejscu, gdzie świadczący usługę posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania.

4. W stosunku do niektórych usług zdecydowano jednak o innym miejscu ich świadczenia, a tym samym opodatkowania. Reguła o której mowa powyżej, nie ma bowiem zastosowania do następujących czynności:

• art. 28d (świadczenie usług przez pośredników),
• art. 28e (świadczenie usług związanych z nieruchomościami),
• art. 28f (świadczenie usług transportu towarów i osób),
• art. 28 g ust. 2 (świadczenie usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe itp.),
• art. 28h (świadczenie usług pomocniczych do transportowych, wyceny ruchomego majątku oraz na rzeczowym majątku ruchomym),
• art. 28i ( świadczenie usług restauracyjnych i cateringowych),
• art. 28j (świadczenie usług krótkotrwałego wynajmu środków transportu),
• art. 28k (świadczenie usług elektronicznych),
• art. 28l (świadczenie usług na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, spoza UE),
• art. 28m (świadczenie usług telekomunikacyjnych),
• art. 28n (świadczenie usług turystyki).

5. Obowiązek podatkowy.

W odniesieniu do importu usług podlegającego zasadom określonym w art. 28b (tj. w sytuacji gdy usługa jest nabywana przez podatnika VAT wykonującego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT), obowiązek podatkowy powstaje, co do zasady,  z chwilą wykonania usług, z tym że:

• usługi, dla których, w związku z ich świadczeniem, ustalane są następujące po sobie terminy płatności lub rozliczeń, uznaje się za wykonane z upływem każdego okresu, do którego odnoszą się te rozliczenia lub płatności, do momentu zakończenia świadczenia tych usług;
• usługi świadczone w sposób ciągły przez okres dłuższy niż rok, dla których, w związku z ich świadczeniem, w danym roku nie upływają terminy rozliczeń lub płatności, uznaje się za wykonane z upływem każdego roku podatkowego, do momentu zakończenia świadczenia tych usług.

Jednocześnie, na podstawie dodanego art. 19 ust. 19b ustawy o VAT, w przypadku usług, o którym mowa powyżej, zapłata części należności przed wykonaniem usługi wywoływać będzie powstanie obowiązku podatkowego w imporcie usług.

6. Stawka 0 % przy wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów.

Ujednolicone zostały rozwiązania dla podatników rozliczających VAT w okresie miesięcznym oraz kwartalnym.

Jak stanowi znowelizowany art. 42 ust. 12, jeżeli warunek posiadania dowodów, że towary będące przedmiotem wewnątrzwspólnotowej dostawy zostały wywiezione z terytorium kraju i dostarczone do nabywcy na terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju, nie został spełniony przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatkowej za:

• okres kwartalny – podatnik nie wykazuje tej dostawy w ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3, za ten okres; podatnik wykazuje tę dostawę w ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3, za następny okres rozliczeniowy ze stawką właściwą dla dostawy danego towaru na terytorium kraju, jeżeli przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatkowej za ten następny okres rozliczeniowy nie posiada dowodów, o których mowa w ust. 1 pkt 2
• okres miesięczny – podatnik nie wykazuje tej dostawy w ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3, za ten okres; podatnik wykazuje tę dostawę w ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3, za kolejny po następnym okresie rozliczeniowym okres rozliczeniowy ze stawką właściwą dla dostawy danego towaru na terytorium kraju, jeżeli przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatnik za ten kolejny po następnym okresie rozliczeniowym okres rozliczeniowy nie posiada dowodów, o których mowa w ust. 1 pkt 2.",

Podatnicy podlegający obowiązkowi rejestracyjnemu jako podatnicy VAT czynni są obowiązani przed dniem dokonania pierwszej czynności wewnątrzwspólnotowej (dostawy towarów lub nabycia towarów) zawiadomić naczelnika urzędu skarbowego w zgłoszeniu rejestracyjnym o zamiarze rozpoczęcia wykonywania tych czynności. Od 1 stycznia 2010 r. regułę tę stosuje się odpowiednio do podatników niedokonujących WNT i WDT, którzy:

• nabywają usługi, do których stosuje się art. 28b, jeżeli usługi te stanowiłyby u nich import usług,
• świadczą usługi, wykazywane w informacjach podsumowujących, usługi na rzecz podatników z krajów UE (lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, zidentyfikowanych na potrzeby VAT w tych krajach), których miejscem świadczenia będzie państwo usługobiorcy.

Zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zamiarze dokonywania ww. transakcji można już dokonywać od 1 grudnia 2009 r. na druku VAT-R wprowadzonym rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 26 listopada 2009 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wzorów dokumentów związanych z rejestracją podatników w zakresie podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 201, poz.1543).

8. Informacje podsumowujące.

W wyniku nowelizacji zmianom uległy zasady i terminy składania informacji podsumowujących dla transakcji wewnątrzwspólnotowych.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 100 ust.1 podatnicy VAT UE są obowiązani składać w urzędzie skarbowym zbiorcze informacje o dokonanych:

• wewnątrzwspólnotowych dostawach towarów w rozumieniu art. 13 ust. 1 i 3, do których ma zastosowanie art. 42 ust. 1, na rzecz podatników podatku od wartości dodanej lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, zidentyfikowanych na potrzeby podatku od wartości dodanej,
• wewnątrzwspólnotowych nabyciach towarów, o których mowa w art. 9 ust. 1 lub art. 11 ust. 1, od podatników podatku od wartości dodanej, zidentyfikowanych na potrzeby podatku od wartości dodanej,
• dostawach towarów zgodnie z art. 136 ust. 1 lub 2, na rzecz podatników podatku od wartości dodanej lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, zidentyfikowanych na potrzeby podatku od wartości dodanej,
• usługach, do których stosuje się art. 28b, na rzecz podatników podatku od wartości dodanej lub osób prawnych niebędących takimi podatnikami, zidentyfikowanych na potrzeby podatku od wartości dodanej, świadczonych na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju, innych niż zwolnionych od podatku od wartości dodanej lub opodatkowanych stawką 0%, dla których zobowiązanym do zapłaty podatku od wartości dodanej jest usługobiorca.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21.12.2009 r. w sprawie informacji podsumowującej o dokonywanych wewnątrzwspólnotowych transakcjach (Dz. U. Nr 222, poz. 1761).

9. Termin składania informacji podsumowujących.

W myśl art. 100 ust. 3 znowelizowanej ustawy informacje podsumowujące składa się za okresy miesięczne, w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu transakcji, o których mowa powyżej.

Dodatkowo ustawodawca umożliwił pod pewnymi warunkami składanie deklaracji za okresy kwartalne (w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu dokonania transakcji) lub kwartale, za który składania jest informacja.

Zgodnie z art. 100 ust. 7 ustawy o VAT informacje podsumowujące składane za pomocą środków komunikacji elektronicznej składa się do 25. dnia miesiąca następującego po okresie sprawozdawczym.

10. Zwrot VAT na rzecz polskiego podatnika VAT w zagranicznym urzędzie skarbowym.

Podatnik ubiegający się o zwrot VAT w odniesieniu do nabytych przez niego towarów i usług lub w odniesieniu do zaimportowanych przez niego towarów wykorzystywanych do wykonywania czynności dających prawo do odliczenia podatku na terenie Polski składa wniosek w formie elektronicznej o dokonanie takiego zwrotu za pośrednictwem właściwego dla podatnika naczelnika urzędu skarbowego do właściwego państwa.

Wniosek, o którym mowa powyżej, nie jest przekazywany do właściwego państwa członkowskiego UE, w przypadku gdy w okresie, do którego odnosi się wniosek, podatnik:

1. nie był podatnikiem, o którym mowa w art. 15;
2. dokonywał wyłącznie dostawy towarów lub świadczenia usług zwolnionych od podatku innych niż transakcje, do których stosuje się art. 86 ust. 9;
3. był zwolniony od podatku na podstawie art. 113 ustawy o VAT.

Tytułem uzupełnienia należy wskazać, iż znowelizowane przepisy przewidują, iż naczelnik urzędu skarbowego wydaje postanowienie o nieprzekazaniu do właściwego państwa członkowskiego UE wniosku o zwrot VAT. Podatnik jest powiadamiany o wydaniu postanowienia również w formie elektronicznej. Na postanowienie służy zażalenie do dyrektora izby skarbowej (art. 89 ust. 1j).

Podatnik będzie obowiązany do uwzględniania w składanym wniosku proporcji obliczonej zgodnie z art. 90 i 91 ustawy, jeżeli nabyte w innym państwie członkowskim towary i usługi tylko częściowo były wykorzystywane do wykonywania czynności dających prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego na terytorium kraju.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24.12.2009 r. w sprawie wniosków o zwrot podatku od wartości dodanej naliczonego w innym niż Rzeczpospolita polska państwie członkowskim Wspólnoty Europejskiej (Dz. U. Nr 224, poz. 1800).